Toespraak Jacques de Smidt bij opening Heimanspad Sarphatipark

Ruim een jaar geleden werd het Heimanspad geopend namens de Heimans en Thijsse Stichting door Jacques de Smidt. De tekst kwam ik onlangs tegen en die vond ik zo verfrissend, vooral zijn typering van de mens als diersoort en onderdeel van de “levensgemeenschap Sarphatipark” dat ik deze jullie niet wil onthouden.

Het Heimanspad in het Sarphatipark

Wat zou Eli Heimans van deze dag genieten. De natuur de stad in halen. Hij haalde de kinderen de stad uit de natuur in. Natuursport noemde hij dat. Want je moest je flink over sloten kunnen springen aan de rand van Amsterdam. Daar lag een netwerk van sloten in de weilanden. Die sport kreeg je extra bij het zwanebloem kijken, kikkervisje vangen en naar veldleeuwerik luisteren. Heimans was al gepassioneerd natuursporter toen hij uit Zwolle naar Amsterdam kwam.
In 1861 was hij in Zwolle geboren, volgend jaar 28 februari precies 150 jaar geleden. Op 21 jarige leeftijd kwam hij als onderwijzer naar Amsterdam. Het behalen van zijn onderwijzersdiploma was niet simpel geweest. Zijn vader, afkomstig uit een familie van Oost-Europese joden, had een stoffenververij. Eli deed de Rijks Hogere Burgerschool met de ambitie daarna chemie te gaan studeren om van de ambachtelijke ververij de noodzakelijke overstap te kunnen maken naar de industrialisering. Maar de tijd haalde hem in. Hij moest de school verlaten om voor de ververij bestellingen te bezorgen. Van die nood maakte Eli toch weer een deugd door op de lange tochten die hij daarvoor maken moest intens te genieten van het landschap, de planten en de dieren. Daarbij groeide een liefde die hem nooit meer los zou laten. ’s Avonds studeerde hij en met succes, maar nu voor onderwijzer.

Eli Heimans Amsterdam, een groeiende stad, trok hem aan. Hij begon in een armenschool en schrok van de stad.
Na school, schrijft hij, vloog ik de vunzige woelige steeg uit, de gloeiend warme en droogstoffige straten door, waarin een rossig grijze stofmist hing, tot ik de buurten door was. Ik was te versuft door de drukte van de stad en wellicht ook door het ongewone gemis van frisse lucht, om te beseffen wat mij scheelde. Tegen een hoge polderdijk lag ik in het jonge gras. Langzamerhand ontwaakte ik uit een soort van verdoving.
Het was bijna donker toen ik de dijk verliet en helemaal nacht toen ik thuis kwam. Mijn hospita had ik met het eten laten wachten, maar de volgende morgen werd ik voor het eerst wakker zonder schrik voor de komende dag. Ik was even vergeten dat overal de natuur troost en afleiding kan bieden, al lijkt het nog zo bar.

Van Zwolle herinnerde hij zich de omgeving buiten de stad met het open frisse land langs de rivier en op de heidevelden. Hij ging op zoek en vond het hier, aan de rand van de Pijp, waar het boerenland begon.
In dat boerenland tierde ook de natuur nog welig. Heimans nam de schoolkinderen mee naar buiten en leerde hun de kleuren, geuren en geluiden ontdekken. Hun wereld bestond ineens niet meer alleen uit stad. Hij leerde de kinderen om van de dieren en de planten de leefwijze te ontdekken en die daardoor te zien als lid van een eigen levensgemeenschap.
Dat was een culturele doorbraak. Tot dan toe was natuur alleen object van geleerden. Vaak is voor deze doorbraak de zin uit Gorter’s Mei geciteerd: Een nieuwe lente een nieuw geluid.
Kennis van de natuur had een dubbele betekenis. Kennis van planten en dieren is de opstap tot kennis van de mens. Maar ook, beleving van de natuur geeft gevoel van geluk en is daardoor blijvend een verrijking van je leven.

Op de uitstapjes met zijn klas naar het Sarphatipark bracht meester Heimans zijn eigen gevoel van troost en vreugde over op de kinderen bij het vertellen wat hij zag.
Een leerling H. Bernard, beschreef het zo. “Door zijn duidelijke uitleg en zijn gloedvolle woorden bracht hij warmte voor dier en plant in onze harten. Zo zijn wij ook meermalen naar het Sarphatipark geweest, waarin de grootste verscheidenheid van bomen van alle parken stond.”
Hoewel het een park was, zag Heimans kans om met de planten die er waren het complete natuurgevoel op zijn leerlingen over te brengen.

Nu, zo’n eeuw later, haalt het parkbeheer de natuur naar binnen. Het natuurgevoel is voor een argeloze wandelaar misschien wel een overval. Het naambordje Heimanspad zet na vandaag die mensen weer op het goede spoor. De levensgemeenschappen zijn hier in volle ontwikkeling. Van bos, bosrand, open grasland tot water en oever. Van ecologische kennis wordt intensief gebruik gemaakt. Maar even belangrijk is de passie, de toewijding en zorg van de hierbij betrokken mensen. De formeel verantwoordelijken en de vrijwilligers ervaren daarbij de gekke eigenschap van passie dat die je niet meer los laat. Dat ziet er dus goed uit voor de biotoop van het Heimanspad.

Aan het eind van het Darwinjaar is wel algemeen aanvaard dat de mens een diersoort is en daardoor nu ook deel mag zijn van de levensgemeenschap. In het Sarphatipark is de mens nu geen bezoeker meer. Hij is er gewoon deel van. Als meest veelvormige soort draagt hij fors bij aan de biodiversiteit in het systeem. Je ziet er schoolklassen die komen om te leren. Anderen zoeken, net als Heimans deed, een plek om tot jezelf te komen en nieuwe energie op te doen. Sommigen doen dat door languit in het gras te liggen met open of gesloten ogen, anderen door te wroeten in de grond als teamlid voor het onderhoud. Voor de menselijke variant met teveel aan energie staat een stel apparaten klaar om door menselijke spierkracht aan de gang te worden gebracht. Wie weet leveren ze in de toekomst nog groene energie. De meeste mensen zijn dagdieren.Maar er zijn er ook die juist ’s nachts het park bezoeken. Aangetrokken door de dichte bosjes. Enkelen slapen daar onder wat karton en plastic. De meeste staan juist helemaal op scherp met gierende hormonen die een uitlaat zoeken. Darwin heeft ons leren zien dat dit ook gewoon ons eigen diergedrag is.

Wat is er mooier dan het pad dat sierlijk slingert door dit met kennis en liefde verzorgd systeem te noemen naar onze eigen eye opener Heimans die hier meer dan een eeuw geleden de basis legde voor deze manier van kijken naar en houden van planten, dieren en van onszelf.

Jacques de Smidt
29 mei 2010

Advertenties

Over sarphatipark

In het Sarphatipark zit het GroenGemaal, een Ecologisch Ruilcentrum, waar je planten kunt ruilen of kopen en hulp of advies bij allerhande tuinklussen kunt krijgen. Ook kan je compost voor de geveltuin ophalen. Verder is er een groep bewoners actief in het medebeheer van het park. Wil je ook betrokken raken bij het medebeheer van buurtgroen, neem contact met ons op.
Dit bericht werd geplaatst in medebeheer, natuur. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s